IV.  De oude Sint Nicolaasparochie van Benschop

De bisschop van Utrecht was de bezitter van de wildernis. 0m zijn zaken te regelen stelde hij bestuursambtenaren aan. Zij werden rninisterialen genoemd.
Deze ambtenaren waren de ,,Aemstels". Eén hiervan was een zekere Benno, die de concessie tot ontginning kreeg. Hier stamt de naam Benschop van af.
Deze Aemstels wisten zich op te werken tot aanzienlijke edelen en hun invloed groeide voortdurend. In de 13e eeuw waren zij eigenaars van talrijke percelen grond zowel in Benschop als in Polsbroek. Andere heren hadden hier en daar eveneens gronden in eigendom. In de loop der 13e eeuw is de Lopikerwaard vrijwel geheel in handen van een aantal leenmannen.
De Aemstels waren echte vechtersbazen: ze voerden oorlogen tegen zowel de bisschop als tegen de graaf van Holland. Tijdens een oorlog, die bisschop Hendrik van Vianden voerde tegen de graaf van Holland koos Gijsbrecht III van Aemstel met graaf Gijsbrecht van 't Goy de partij van de graaf. In 1257 moesten beide daarom met 500 volgelingen blootsvoets en in boetekleed gehuld in de Domkerk om vergiffenis komen smeken.
De Aemstels zijn bij de bouw van de eerste Benschopse kerk betrokken geweest, want zij hadden het recht om een pastoor te benoemen. De kerk is rond het jaar 1200 gebouwd. De patroon was de H.Nicolaas, de patroonheilige van de ontginningsgebieden. Het overgrote deel van kerk en toren zijn in latere perioden gebouwd, zoals het koor in de eerste helft en het dwarsschip in de tweede helft van de 14e eeuw. Later zijn nog allerlei verbouwingen gevolgd, voornamelijk in de tweede helft van de 15e eeuw en omstreeks 1500, toen het schip werd gewijzigd. In de volgende eeuw werd de toren verhoogd. Bij de restauratie van 1959 is weer veel in de oorspronkelijke toestand teruggebracht. In de toren van de kerk hing een klok, die in 1606 door het Hoogheemraadschap geschonken werd. Bij dijkdoorbraak en watersnood moest hij de inwoners op verre afstand waarschuwen. Alle klokken zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers geroofd en tot kanonnen versmolten.
Aan het begin van de 16e eeuw werd de Benschopse kerk bij IJsselstein ingelijfd. Van nu af aan zijn het de IJsselsteinse heren die de pastoor en later de predikant benoemen.
Beneden de kerk aan de Zuidzijde lag de Hof met 32 morgen land. Waarschijnlijk is dat de vestigingsplaats van de onde heren van Benschop geweest. Een echt kasteel zai het wel niet geweest zijn, maar een binnen grachten versterkte boerderij. Thans herinnert hier nog aan „de HoF' in de nieuwbouw.

Het plein voor de kerk werd tot in de 18e eeuw altijd het „Speelveld" genoemd. Misschien dat zich hier de riddertoernooien afspeelden.
„Snellenburg" gelegen in het Boveneinde van Benschop, thans bewoond door de familie Verwey, schijnt de opvolger van de oude Hof te zijn geweest. Het is in ongeveer 1250 gebouwd door Arent of Arnoud. Na het uitsterven van de Aemstels komt het huis rond de jaren 1500 aan Arent van Snellenburch. In 1543 is het door brand verwoest en later weer opgebouwd. In het begin van de 18e eeuw komt het in bezit van Baron Milan Visconti, de schenker van het orgel in de kerk. In 1729 was het een prachtig herenhuis met 14 grote ramen in de voorgevel. 7 boven en 7 beneden. In 1886 is het verbouwd tot boerderij.
De Aemstelse goederen zijn later overgegaan op de heren van Egmond daar de erfdochter van Gijsbrecht van IJsselstein trouwde met Johan van Egmond.
In 1551 trouwde Anna van Egmond-Buren met prins Willem van Oranje. De Baronie kwam toen aan de Oranjes.
De Oranjes bleven in het bezit van de Baronie IJsselstein, Benschop en Noord Polsbroek tot 1795, toen de Fransen ons land binnenvielen en de Bataafse Republiek werd uitgeroepen.

Samenstellers van deze tekst ter gelegenheid van het 175-jarig bestaan van de kerk van de H. Victor zijn: F.T. Pastoors en G.J. Boere.

Bronnen:
Archief van de parochie van de H. Victor. Archief van de Gemeente Benschop. De Lopikerwaard deel 1 door W.F.J. den Uyl. De kerk der hervormde gemeente Benschop door J.G.M. Boon. Sprokkels uit de oude kerspel van Benschop door J.H. Hofman. Geschiedenis van het Katholicisme in de 16e en 17e eeuw door Prof. L.J. Rogier. Archief van de Gereformeerde kerk te Benschop.
Met dank aan degenen die voor fotomateriaal gezorgd hebben en heel in het bijzonder het Streekarchivaat Z.W. Utrecht.

F.T. Pastoors en G.J. Boere.