XII.  De kerkpatroon

De patroonheilige van de oude Benschopse kerk was de H. Nicolaas. Dat was de patroon van de ontginningsgebieden.
De patroon van de nieuwe kerk van 1810 werd Sint Victor.
Victor was reeds in de Middeleeuwen een bekende heilige in Benschop, want vanaf 1500 werd de jaarlijkse "Beestenmarkt" gehouden op de eerste woensdag na Sint Victor. Tevens zal de náám Victor wel meegespeeld hebben, die overwinning betekent. De katholieke parochie was na veel strijd en moeilijkheden tot stand gekomen.

Legende en historie van de Heilige Victor

Zijn mare is niet alleen over Duitsland en de omringende gebieden maar ook over Engeland en Frankrijk gegaan.
Volgens de legende, die ook daar waar de geschiedenis zwijgt nog een antwoord weet, zou hij afkomstig zijn uit Thebae, een landstreek in Boven-Egypte.
Zijn soldatenberoep had hem naar het huidige Xanten, een stad aan de Rijn, die toen onder het grote Romeinse Imperium viel, gevoerd.
Op zekere dag werd hij hier met een zware gewetensvraag geconfronteerd. Victor was commandant van een legerkamp maar ook een Christen. De christensoldaten waren toen al min of meer missionarissen, die tegelijk met de Romeinse veldtekens ook zo hier en daar de eerste berichten over het christendom in het Romeinse Rijk verspreid hebben.
Dat ging meestal zo lang goed totdat de een of andere Romeinse keizer weer tot gewelddadigheden tegen de groeiende christengemeenschap overging.
In Victors dagen werd in Xanten het keizerlijk bevel ontvangen dat alle christenen in het Rijk voor de keus stelde: "Afzweren van het christendom of de dood". Aan de soldaten was gelijktijdig de opdracht uitgegaan om overal naar christenen te zoeken en ze voor het gerecht te brengen.
Getrouw aan het woord van Christus: "geef aan de keizer wat van de keizer en aan God wat van God is", kon Victor dit bevel niet aanvaarden. Volgens deze uitspraak van Christus had hij steeds gehandeld en nu de keizer zich op de weg van het onrecht had begeven kon en mocht Victor hem als christen niet meer volgen.
De tot dan toe voorbeeldige soldaat werd daarom voor het gerecht gedaagd en omdat hij er daar in zijn bekentenis geen geheim van maakte dat hij een christen was werd hij uiteindelijk ter dood veroordeeld.
Rechtop staande voor de toren van Xanten, zoals het een soldaat betaamde, stierf Victor de heldendood als belijder van Christus rond het jaar 303 of 304.
De legende overdrijft als ze tegelijk met Victor nog een groep van 330 Thebaese soldaten in het huidige Xanten laat sterven.
Vast staat echter wel, dat ook de geschiedkundige onderzoekers, die Victors martelaarsschap naar het rijk der fabelen wilden verwijzen, zich schromelijk vergist hadden. Opgravingen in het tijdvak 1933-1935 doorgevoerd onder het koor van de Dom te Xanten hebben daar zonder enige twijfel het dubbelgraf van twee martelaren opgeleverd.
Eveneens stootte men bij deze opgravingen op de resten van een oudchristelijke martelarenkapel, die volgens deskundig oordeel rond het jaar 350 moest zijn gebouwd.
De bouwgeschiedkundige onderzoekingsuitkomsten der huidige tijd bevestigen daarmee een bericht uit de zesde eeuw, dat spreekt over een graf van Victor en bijzonderheden vermeldt over de Victor-verering aan de Rijn.
Daarmee verkrijgt ook de legende over Victor, die volgens tekstkritische onderzoekingen in oorspronkelijke zetting rond de jaren 450-457 ontstond een geheel andere betekenis als vroeger en is de verklaring van de huidige plaatsnaam Xanten (ad sanctos) "bij de heiligen" derhalve terecht.
Dat met "de heiligen" alleen onze Victor en zijn levensgezellen bedoeld worden, is voor Xanten een uitgemaakte zaak.
Dit is een vrije vertaling uit het Duits van een uitgave van Neuland-Verlag Joseph Bol, Munchen-Pasing, onder de titel "Unsere Namenspatrone in Wort und Bild".

De pauselijke "zouaven"

Ver van Nederland werd er in Italië in de jaren rond 1878 een verbitterde oorlog gevoerd tussen kleine koninkrijken, waarin ook de Vaticaanse Staat was verwikkeld.
Omdat de onafhankelijkheid en de vrijheid van het hoofd van de Rooms Katholieke Kerk werd bedreigd heef de Paus jonge mensen opgeroepen uit diverse landen om de vrijheid van Paus en Kerk te verdedigen en te beschermen.
Van tenminste twee Benschopse parochianen is bekend dat zij aan deze oproep gehoor hebben gegeven: n.l. Bartholomeus Verburg en Johannes van Vuren.
Deze oorlog eindigde tenslotte in de vorming van de tegenwoordige vorm van de Vaticaanse Staat, die niet meer dan enkele hektaren van de hoofdstad van Italië omvat.

[terug naar hoofdstuk 11] | [lees het volgende hoofdstuk] | [terug naar top] | [terug naar inhoud]

Samenstellers van deze tekst ter gelegenheid van het 175-jarig bestaan van de kerk van de H. Victor zijn: F.T. Pastoors en G.J. Boere.

Bronnen:
Archief van de parochie van de H. Victor. Archief van de Gemeente Benschop. De Lopikerwaard deel 1 door W.F.J. den Uyl. De kerk der hervormde gemeente Benschop door J.G.M. Boon. Sprokkels uit de oude kerspel van Benschop door J.H. Hofman. Geschiedenis van het Katholicisme in de 16e en 17e eeuw door Prof. L.J. Rogier. Archief van de Gereformeerde kerk te Benschop.
Met dank aan degenen die voor fotomateriaal gezorgd hebben en heel in het bijzonder het Streekarchivaat Z.W. Utrecht.

F.T. Pastoors en G.J. Boere.